Το σωματείο «Σώστε την Ίο» έχει απευθύνει την παρακάτω επιστολή προς αρμόδιους κυβερνητικούς παράγοντες και δημόσιες υπηρεσίες, με στόχο να τους ενημερώσει για το καταστροφικό μοντέλο ανάπτυξης που προωθείται στην Ίο.

Σύνοψη

Προς:

Του: Σωματείου με την επωνυμία «Σώστε την Ίο (Save Ios)», με έδρα την Αθήνα, οδός Γ’ Σεπτεμβρίου, αρ. 144, νομίμως εκπροσωπούμενου.

Αθήνα….

Στο νησί της Ίου στις Κυκλάδες είναι σε εξέλιξη μια διαδικασία τουριστικής ανάπτυξης που βρίσκεται σε δυσαρμονία με τη φέρουσα δυνατότητα του νησιού και την  Αιγαιοπελαγίτική του φυσιογνωμία. Το φυσικό περιβάλλον του νησιού καταστρέφεται και η φυσιογνωμία του αλλοιώνεται. 

Το εύρος της προβλεπόμενης ανάπτυξης αποτυπώνεται στις αδειοδοτήσεις ικανού αριθμού ξενοδοχείων κατηγορίας πέντε αστέρων και σύνθετων τουριστικών καταλυμάτων, πέραν των ήδη υφιστάμενων. Πριν πέντε χρόνια, και για μεγάλο χρονικό διάστημα, στην Ίο λειτουργούσαν δυο ξενοδοχεία κατηγορίας πέντε αστέρων. Τα τελευταία πέντε χρόνια αδειοδοτήθηκαν και κατασκευάστηκαν άλλα δυο. Βρίσκονται δε σε εξέλιξη άλλα επτά (7) επενδυτικά σχέδια, έξι από τα οποία αφορούν ξενοδοχεία κατηγορίας πέντε αστέρων και ένα αφορά σύνθετο τουριστικό κατάλυμμα. 

Τα περισσότερα από τα επενδυτικά σχέδια αυτά λαμβάνουν σοβαρές κρατικές ενισχύσεις (Παράρτημα Α).

Μια τέτοιου είδους τουριστική ανάπτυξη στην Ίο είναι δυσανάλογη με τις υπάρχουσες δομές. Αυτό ισχύει για τις ξενοδοχειακές μονάδες, όπως προαναφέρθηκε. Ισχύει επίσης για βασικές υποδομές, όπως το οδικό δίκτυο (Παράρτημα Β) και η ύδρευση (Παράρτημα Γ). Το οδικό δίκτυο και η ύδρευση καλύπτουν οριακά τις ανάγκες του νησιού, ιδιαίτερα κατά την τουριστική περίοδο, όπου ο πληθυσμός του υπερ-δεκαπλασιάζεται σε σχέση με τους μόνιμους κατοίκους. Κάποιες από τις νέες ξενοδοχειακές μονάδες δεν συνδέονται καν με οδικό δίκτυο νομίμως υφιστάμενο.

Η επιλογή της προώθησης τόσων νέων ξενοδοχειακών μονάδων στην Ίο προξενεί έκπληξη. Η Ίος είναι χαρακτηρισμένη στο σύνολό της ως τοπίο ιδιαίτερου φυσικού κάλλους (ΦΕΚ 763/Β/1977, Παράρτημα Δ), και αυτός είναι βασικός λόγος για την επισκεψιμότητά της. Η Ίος είναι επίσης πλούσια σε αρχαιολογικούς χώρους (Παράρτημα Ε), και άλλες προστατευόμενες περιοχές, όπως καταφύγια άγριας ζωής και υγρότοπους (Παράρτημα Ζ). Ένας μεγάλος αριθμός νέων και απαιτητικών σε υποδομές ξενοδοχειακών μονάδων θα αλλοιώσει αναπόφευκτα την φυσιογνωμία του νησιού, ακόμα και αν ήθελε υποτεθεί ότι οι νέοι επενδυτές έχουν τις καλύτερες προθέσεις.

Δυστυχώς όμως, οι προθέσεις δεν φαίνονται να είναι οι καλύτερες. Η δραστηριότητα που σχετίζεται με τις νέες μονάδες έχει συνοδευτεί από περιβαλλοντικές καταστροφές και παραβατικότητα. Για παράδειγμα, στην περιοχή όπου έχει ανεγερθεί ένα από τα δύο νέα ξενοδοχεία κατηγορίας πέντε αστέρων έχουν γίνει εκτεταμένες παρεμβάσεις μέσα σε προστατευόμενο υγρότοπο. Στην περιοχή όπου έχει αδειοδοτηθεί το σύνθετο τουριστικό κατάλυμμα έχει χτιστεί γέφυρα που συνδέει βραχονησίδα κοντά στο νησί με παραλία του νησιού, και έχουν γίνει εκτεταμένες φυτεύσεις δένδρων ξενικών προς το Κυκλαδίτικο και Ελληνικό τοπίο (φοίνικες ΗΠΑ και Μεξικού). Η αδειοδότηση κάποιων από τις νέες μονάδες και η σύνδεσή τους με το νόμιμο οδικό δίκτυο και άλλες παραλίες του νησιού έχει επιτευχθεί με μεθοδεύσεις ασύμβατες με κάθε είδους κράτος δικαίου.

Για τις παρεμβάσεις στις παραπάνω περιοχές έχουν γίνει αυτοψίες από την διοίκηση, και έχουν βεβαιωθεί παραβάσεις και καταλογιστεί πρόστιμα (Παράρτημα Η), τα οποία ωστόστο είναι δυσανάλογα μικρά σε σχέση με τον προϋπολογισμό των έργων Οι καταστροφές επίσης παραμένουν, και ο κίνδυνος να πολλαπλασιαστούν είναι μεγάλος. Δεδομένου ότι πίσω από τις περισσότερες εταιρείες που πραγματοποιούν τα επενδυτικά σχέδια βρίσκονται τα ίδια επιχειρηματικά συμφέροντα. Η παραβατικότητα που έχει διαπιστωθεί είναι κακός οιωνός για το μέλλον του νησιού. 

Ήδη έχουν φθάσει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο σχετικές υποθέσεις που εκθέτουν τη Χώρα, ενώ εκκρεμούν δεκάδες υποθέσεων από ενδιαφερόμενους φορείς και άτομα για την προστασία του περιβάλλοντος στο νησί της Ίου. Η δικαστική αντιδικία δεν είναι το ζητούμενο όμως. Η προστασία του νησιού είναι σκοπός δημοσίου συμφέροντος τον οποίο οφείλει να θεραπεύει το κράτος αξιολογώντας συνολικά τα γεγονότα και όχι περιστασιακά. Η περιστασιακή αντιμετώπιση άλλωστε δεν επιτρέπει σε κανέναν  να αντιληφθεί τι σημαίνει για το μικρό αυτό νησί η τέτοιου μεγέθους τουριστική ανάπτυξη. 

Τα παραπάνω καθιστούν κατεπείγοντα τα εξής:

  • Κατάρτιση μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων και εκτίμηση περιβαλλοντικών όρων για το σύνολο του νησιού. Τα επενδυτικά σχέδια στο νησί θα πρέπει αντίστοιχα ν’αξιολογηθούν ως σύνολο και όχι μεμονωμένα. 
  • Επαναξιολόγηση, σε πολιτικό επίπεδο, του αναπτυξιακού μοντέλου που φαίνεται να έχει επιλεγεί για την Ίο. Είναι σκόπιμο εμβληματικά Κυκλαδονήσια, των οποίων η φυσιογνωμία και παράδοση έχουν διατηρηθεί για αιώνες, να γνωρίσουν τουριστική ανάπτυξη τύπου Καραϊβικής;
  • Ολοκλήρωση του χωροταξικού σχεδιασμού της Ίου. Άλλωστε, ήδη από το 2011 ολοκληρώθηκε μελέτη με τίτλο «Πρότυπος Χωροταξικός Σχεδιασμός της Νήσου Ίου». Η εν λόγω μελέτη εκπονήθηκε από το Εθνικό Μετσόβειο Πολυτεχνείο με επιστημονικό υπεύθυνο τον Ομότιμο Καθηγητή Ιωσήφ Στεφάνου. Στόχος της μελέτης ήταν η ανάδειξη τόσο της φυσιογνωμίας του νησιού, όσο και της ανάγκης προστασίας αυτού. Ωστόσο, μέχρι και σήμερα, η μελέτη δεν έχει αξιοποιηθεί.
  • Εκτίμηση του γεγονότος ότι το νησί είναι τοπίο ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, απ’όλες τις αρμόδιες αρχές.

Το Σωματείο «Σώστε την Ίο» (Save Ios) έχει εγκριθεί με την υπ’ αριθμ. 74/2020 διάταξη του Ειρηνοδικείου Αθηνών. Ο πρώτος σκοπός στο καταστατικό του είναι «η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος της Ίου, των παραδοσιακών οικισμών και μνημείων της, και της Αιγαιοπελαγίτικης αρχιτεκτονικής φυσιογνωμίας της, λαμβάνοντας υπόψη την ελληνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία και τις διεθνείς συμβάσεις για τη προστασία του περιβάλλοντος και της πολιτιστικής κληρονομιάς.» (Παράρτημα Θ) Στη βάση του σκοπού του, το σωματείο μας απευθύνει προς εσάς την παρούσα ενημερωτική επιστολή και επιφυλάσσεται να προβεί σε μελλοντικές ενέργειες.

Επενδυτικά σχέδια και κρατικές ενισχύσεις

Η παραπάνω τουριστική δραστηριότητα, που προσανατολίζεται κυρίως στην ανάπτυξη μεγάλων ξενοδοχειακών μονάδων, φαίνεται ότι αναπτύσσεται και προωθείται από συγκεκριμένες ανώνυμες εταιρίες που δραστηριοποιούνται στο νησί της Ίου. Από έρευνα του σωματείου μας προέκυψε ότι για επενδυτικά σχέδια που έχουν υποβάλει κατά καιρούς οι εν λόγω εταιρίες, έχουν εγκριθεί χορηγήσεις κρατικών ενισχύσεων (σε κάποιες περιπτώσεις παραπάνω από μία). Σημειωτέον δε ότι όλα τα επενδυτικά σχέδια αφορούν στη δημιουργία απλών ή σύνθετων τουριστικών καταλυμάτων κατηγορίας πέντε αστέρων, σε διάφορες περιοχές του νησιού. 

Πιο συγκεκριμένα, έχουν υποπέσει στην αντίληψή μας οι παρακάτω εγκρίσεις επενδυτικών σχεδίων για κρατικές ενισχύσεις.

Υπαγωγή σε κρατικές ενισχύσεις επενδυτικών σχεδίων της «ΛΟΥΓΙΑ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΗ Α.Ε.»

  1. Με την  υπ’ αριθμ. 23809/555/Π13/6/00021/Σ/Ν.3908/2011/30-6-2014 (ΑΔΑ: ΩΞΓΝ7ΛΞ-Ο2Τ) απόφαση του Περιφερειάρχη Νοτίου Αιγαίου εγκρίθηκε η υπαγωγή στις διατάξεις του Ν. 3908/2011, όπως ισχύει, και ειδικότερα στην κατηγορία της Περιφερειακής Συνοχής των Γενικών Επενδυτικών Σχεδίων του άρθρου 6 αυτού, επενδυτικού σχεδίου (1η περίοδος 2014) της επιχείρησης ΛΟΥΓΙΑ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ.

Σκοπός: Ίδρυση ξενοδοχειακής μονάδας κλασικού τύπου κατηγορίας 5* από μετατροπή κάμπινγκ, δυναμικότητας 36 κλινών, στην Ίο Ν. Κυκλάδων, στη θέση Λιμάνι του Δήμου Ιητών της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου

Ποσό: Η συνολική ενίσχυση ανέρχεται σε 843.624,56 ευρώ, ήτοι ποσοστό 35,000% του ενισχυόμενου κόστους και χορηγείται με τη μορφή της επιχορήγησης.

  1. Με την υπ' αριθμ. πρωτ. 38281/ΥΠΕ/6/00224/Σ/Ν.3908/2011/28-07-2014 απόφαση του Υφυπουργού Ανάπτυξης και Ανταγωνιστικότητας εγκρίθηκε η υπαγωγή στις διατάξεις του Ν. 3908/2011, όπως ισχύει, και ειδικότερα στην κατηγορία της Περιφερειακής Συνοχής των Γενικών Επενδυτικών Σχεδίων του άρθρου 6 αυτού, επενδυτικού σχεδίου (1η περίοδος 2014) της επιχείρησης ΛΟΥΓΙΑ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ.

Σκοπός: Ίδρυση ξενοδοχειακής μονάδας κατηγορίας 5* δυναμικότητας 65 κλινών στην Ίο Ν. Κυκλάδων στη θέση Μυλοπότα Ίου, του Δήμου Ιητών της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου

Ποσό: Συνολικό επιλέξιμο και ενισχυόμενο κόστος ίσο με 5.020.345,25 ευρώ. Η συνολική ενίσχυση ανέρχεται σε 1.757.120,84 ευρώ, ήτοι ποσοστό 35,000% του ενισχυόμενου κόστους και χορηγείται με τη μορφή της επιχορήγησης.

Σημειωτέον δε ότι σύμφωνα με το υπ’ αρ. πρωτ. 937/25.04.2018 έγγραφο προς την «ΛΟΥΓΙΑ Α.Ε.» με θέμα την υπαγωγή ξενοδοχειακής επιχείρησης σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις, προκύπτει ότι πρόκειται να οικοδομηθεί νέο «κύριο ξενοδοχειακό κατάλυμα, κατηγορίας 5  αστέρων, συνολικής δυναμικότητας εξήντα τεσσάρων (64) κλινών, εποχιακής λειτουργίας, στην περιοχή Τζαμαριά – Κουμπάρα της νήσου Ίου» εκμετάλλευσης της ως άνω αναφερόμενης εταιρίας.

Υπαγωγή σε κρατικές ενισχύσεις επενδυτικών σχεδίων της «LUCAS ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΗ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΑΚΙΝΗΤΩΝ A.E.»:

  1. Με την υπ’ αρ. 59977/ΥΠΕ/5/02529/ε/ν.3299/04/28-12-2010 απόφαση του Υφυπουργού Οικονομίας Ανταγωνιστικότητας και Ναυτιλίας, εγκρίθηκε η υπαγωγή στις διατάξεις του Ν. 3299/2004 της επιχείρησης «LUCAS ΑΝΩΝΥΜΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΑΚΙΝΗΤΩΝ», για την ενίσχυση επενδυτικού σχεδίου της με το κίνητρο της επιχορήγησης.

Σκοπός: Ίδρυση ξενοδοχειακής μονάδας 5 αστέρων, στη θέση ''Μαγγανάρι'' του Δήμου Ιητών (νήσος Ίος) του Νομού Κυκλάδων.

Ποσό: Συνολική επιχορηγούμενη δαπάνη 4.071.100 ευρώ. Το ποσοστό της επιχορήγησης ανέρχεται σε 39,000% επί του κόστους της επιχορηγούμενης επένδυσης, δηλαδή ποσό επιχορήγησης 1.587.729 ευρώ.

  1. Με την υπ' αριθμ. Πρωτ. 38861/ΥΠΕ/6/00228/Σ/Ν. 3908/2011/30-07-2014 απόφαση του Υφυπουργού Ανάπτυξης και Ανταγωνιστικότητας εγκρίθηκε η υπαγωγή στις διατάξεις του Ν. 3908/2011, όπως ισχύει, και ειδικότερα στην κατηγορία της Περιφερειακής Συνοχής των Γενικών Επενδυτικών Σχεδίων του άρθρου 6 αυτού, επενδυτικού σχεδίου (1η περίοδος 2014) της επιχείρησης «LUCAS ΑΝΩΝΥΜΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΑΚΙΝΗΤΩΝ».

Σκοπός: Ίδρυση ξενοδοχειακής μονάδας τύπου επιπλωμένων διαμερισμάτων κατηγορίας 5* δυναμικότητας 62 κλινών στην περιοχή «ΚΑΜΠΟΣ ΠΑΠΑ-ΠΑΠΑ ΡΑΧΗ» του Δήμου Ιητών, της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου (Νομός Κυκλάδων).

Ποσό: Συνολικό επιλέξιμο και ενισχυόμενο κόστος ίσο με 5.235.265,12 ευρώ. Η συνολική ενίσχυση ανέρχεται σε 1.832.342,79 ευρώ, ήτοι ποσοστό 35,000% του ενισχυόμενου κόστους και χορηγείται με τη μορφή της επιχορήγησης. Σημειωτέον ότι η  παραπάνω ξενοδοχειακή μονάδα βρίσκεται ήδη σε λειτουργία και ονομάζεται Calilo. 

Υπαγωγή σε κρατική ενίσχυση επενδυτικού σχεδίου της «105 ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗΣ ΑΚΙΝΗΤΩΝ Α.Ε.»:

Με την υπ' αρ. πρωτ. 59527/ΥΠΕ/5/02130/Ε/Ν.3299/04/27-12-2011 απόφαση του Υφυπουργού Οικονομίας Ανταγωνιστικότητας και Ναυτιλίας, εγκρίθηκε η υπαγωγή στις διατάξεις του Ν. 3299/2004 της επιχείρησης «105 ΑΝΩΝΥΜΗ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗΣ ΑΚΙΝΗΤΩΝ» για την ενίσχυση του επενδυτικού σχεδίου της, με το κίνητρο της επιχορήγησης.

Σκοπός: Ίδρυση ξενοδοχειακής μονάδας επιπλωμένων διαμερισμάτων 5* που βρίσκεται στην περιοχή Διακοφτό-Κουμπάρα του Δήμου Ίου. 

Ποσό: Συνολική επιχορηγούμενη δαπάνη 29.945.000 ευρώ με ποσοστό επιχορήγησης 29,675% δηλαδή ποσό επιχορήγησης ύψους οκτώ εκατομμυρίων εξακοσίων εβδομήντα οκτώ χιλιάδων πεντακοσίων πενήντα ευρώ (11.678.550). (Σημείωση: Διαφορά μεταξύ αναγραφόμενου ολογράφως ποσού με αυτό που αναγράφεται αριθμητικώς)

Σημειωτέον ότι η εταιρεία 105 Α.Ε. έχει λάβει έγκριση δημιουργίας Σύνθετου Τουριστικού Καταλύματος  στην περιοχή Διακοφτό-Κουμπάρα του Δήμου Ίου με την υπ’αριθμόν 38753/1216/8.8.2014 κοινή απόφαση των Υπουργών Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής και Τουρισμού. 

Υπαγωγή σε κρατική ενίσχυση επενδυτικού σχεδίου της «ΝΕΡΟ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΗ Α.Ε.»:

Με την υπ’ αριθμ. πρωτ. 51998/ΥΠΕ/6/00210/Σ/Ν.3908/2011/ 20-10-2014 απόφαση του Υφυπουργού Ανάπτυξης και Ανταγωνιστικότητας εγκρίθηκε η υπαγωγή στις διατάξεις του Ν.3908/2011, όπως ισχύει, και ειδικότερα στην κατηγορία της Περιφερειακής Συνοχής των Γενικών Επενδυτικών Σχεδίων του άρθρου 6 αυτού, επενδυτικού σχεδίου (1ης περιόδου 2014) της επιχείρησης ΝΕΡΟ ΑΝΩΝΥΜΗ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ με δ.τ. ΝΕΡΟ Α.Ε. 

Σκοπός: Ίδρυση νέας ξενοδοχειακής μονάδας 5 αστέρων 240 κλινών (ΚΑΔ 2008 κύριου κλάδου δραστηριότητας: 55.10.10.03) στη θέση ΙΟΣ ΚΥΚΛΑΔΩΝ, του Δήμου ΙΗΤΩΝ, της Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου (Νομός Κυκλάδων).

Ποσό: Συνολικό επιλέξιμο κόστος επένδυσης ίσο με δεκαοκτώ εκατομμύρια πεντακόσιες έντεκα χιλιάδες εννιακόσια σαράντα τέσσερα ευρώ και πενήντα λεπτά (18.511.944,50 €) και ενισχυόμενο κόστος ίσο με δεκαοκτώ εκατομμύρια τετρακόσιες ογδόντα εννέα χιλιάδες τριακόσια δεκαεπτά ευρώ και ογδόντα πέντε λεπτά (18.489.317,85 €). Η συνολική ενίσχυση ανέρχεται σε έξι εκατομμύρια τετρακόσιες εβδομήντα μία χιλιάδες διακόσια εξήντα ένα ευρώ και είκοσι πέντε λεπτά (6.471.261,25 €), ήτοι ποσοστό 35,00% του ενισχυόμενου κόστους και χορηγείται με τη μορφή της επιχορήγησης.

Υπαγωγή σε κρατική ενίσχυση επενδυτικού σχεδίου της «Ζilveren ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ ΙΚΕ».

Η εταιρία αυτή έλαβε πρόσφατα επιδότηση για κατασκευή ξενοδοχείου κατηγορίας πέντε αστέρων στην περιοχή του  Μυλοπότα Ίου με την υπ’ αρ. πρωτ. 2280/694/Α3/05-04-2019  απόφαση. Σε αυτό το πλαίσιο έχει εκδοθεί η υπ’αριθμ. 16051/06.02.2019 οικοδομική άδεια με σκοπό την «Ανέγερση ξενοδοχείου κατηγορίας 5 αστέρων με κολυμβητικές δεξαμενές και υπόγεια» στην περιοχή Μυλοπότας της νήσου Ίου. Ως κύριος του έργου εμφανίζεται η εταιρία με την επωνυμία  ΖΙLVEREN IOS.

 

Συμπέρασμα

Σύμφωνα με τα παραπάνω, στην Ίο πρόκειται να λειτουργήσουν σύντομα έξι νέα ξενοδοχεία κατηγορίας πέντε αστέρων και ένα σύνθετο τουριστικό κατάλυμα. Οι τουριστικές μονάδες αυτές θα προστεθούν στα τέσσερα ξενοδοχεία κατηγορίας πέντε αστέρων τα οποία λειτουργούν ήδη, ήτοι--τα ‘’Liostasi Hotel & Suites’’, ‘’Αgalia Luxury Suites’’, ‘’Calilo’’ και ‘Ios Palace’’. 

Χάρτης της Ίου και οδικό δίκτυο

Η Ίος έχει έκταση 108 τετραγωνικά χλμ. με σχετικές διαστάσεις, μήκος 17 χλμ. και πλάτος 7,5 χλμ.  Η απόσταση από τον Πειραιά είναι 108 ναυτικά μίλια. Η ακτοπλοϊκή συγκοινωνία, είναι πολύ συχνή με τον Πειραιά, τη Ραφήνα και τα γύρω νησιά.

Στην απογραφή του 2011 η Ίος είχε πληθυσμό 2.030 άτομα. Πρωτεύουσα του νησιού είναι η Χώρα. Άλλοι οικισμοί στο νησί είναι οι παραθαλάσσιοι Όρμος, Ψάθη, Αγία Θεοδότη, Μυλοπότας, Μαγγανάρι, καθώς και ο Επάνω Κάμπος που βρίσκεται στο εσωτερικό του νησιού. 

Η Ίος διαθέτει 86 χλμ. ακτογραμμής, εκ των οποίων τα 32 χλμ. είναι αμμουδιές 

Το οδικό δίκτυο είναι περιορισμένο όπως φαίνεται στον παρακάτω χάρτη. Καλύπτει τις παραλίες στις περιοχές Όρμος, Ψάθη, Αγία Θεοδότη, Μυλοπότας, Μαγγανάρι, και Κουμπάρα. Οι δρόμοι πρόσβασης στενεύουν κοντά στις παραλίες, και ο χώρος στάθμευσης είναι περιορισμένος. Οι υπόλοιπες παραλίες στο νησί είναι προσβάσιμες με μονοπάτια ή καράβι.

Επειδή η Ίος δεν έχει οδικό δίκτυο κατάλληλο για την κλίμακα των επενδύσεων που προωθούνται, λαμβάνονται πρωτοβουλίες από τους ενδιαφερόμενους επενδυτές που ξεπερνούν τα όρια της νομιμότητας για να μπορέσουν να αναδείξουν τα τουριστικά καταλύματα που σχεδιάζουν. 

Για παράδειγμα στην περιοχή Ράχες Παππά της Ίου έχει οικοδομηθεί το ξενοδοχείο κατηγορίας πέντε αστέρων Calilo το οποίο και λειτουργεί εδώ και ένα περίπου έτος σε περιοχή εκτός σχεδίου πόλεως. Όπως μπορεί να δει κανείς και από τον ιστότοπό του πρόσβαση φέρεται να υπάρχει με ελικόπτερο ή μέσω κάποιου δρόμου ο οποίος δεν υφίσταται στο επίσημο οδικό δίκτυο του νησιού. 

Το ξενοδοχείο συνδέθηκε με το οδικό δίκτυο του νησιού με κατασκευή οδού 3.850 μέτρων που κατασκευάσθηκε άγνωστο από ποιους μετά από δωρεές της επιχείρησης που διοικεί το ξενοδοχείο αυτό στο Δήμο Ιητών. Η σύνδεση αυτή έγινε μετά την έκδοση της οικοδομικής του άδειας και τη συνολική οικοδόμηση του ξενοδοχείου. Ουδείς μπορεί να εξηγήσει πώς αδειοδοτήθηκε τέτοια μονάδα χωρίς πρόσβαση σε οδικό δίκτυο. 

Περαιτέρω δε, και σε συνέχεια της παραπάνω πρακτικής, κατά τους μήνες Μάρτιο και Απρίλιο του 2020 παρατηρήθηκε η ασφαλτόστρωση χωματοδρόμου, ήδη διανοιχθέντος από το 2018, ο οποίος οδηγεί και πάλι από το ξενοδοχείο Calilo (περιοχή Κάμπος – Παππά) στον γειτονικό όρμο Τρεις Κλησσιες. Το σωματείο μας, ευλόγως διερωτώμενο σχετικά με την επιλογή τέλεσης των εργασιών κατά τη διάρκεια της κρίσης του κορονοϊού, απηύθυνε αίτηση χορήγησης των αδειών διάνοιξης και ασφαλτόστρωσης του εν λόγω δρόμου προς τον Δήμο Ιητών, για να λάβει την απάντηση ότι στις υπηρεσίες του Δήμου δεν υπάρχουν οι εν λόγω άδειες. Ταυτόχρονα η αίτηση παραπέμφθηκε από τον Δήμο στις αρμόδιες υπηρεσίες, από τις οποίες ωστόσο δεν έχουμε λάβει ακόμα απάντηση.

Ύδρευση

Κύρια συμβολή στην κάλυψη των αναγκών της Ίου σε νερό αποτελεί το φράγμα του Μυλοπότα το οποίο κατασκευάστηκε το 1995 με χρηματοδότηση του Υπουργείου Γεωργίας, αρχικής προβλεπόμενης χωρητικότητας 300m3 που όμως περιορίστηκαν στα 240m3 για λόγους ασφαλείας (ωφέλιμος όγκος 215m3). Η λεκάνη απορροής του φράγματος είναι μεγάλη και συνήθως κάθε χρόνο γεμίζει, κυρίως μετά από δύο-τρεις έντονες βροχοπτώσεις. 

Υπάρχουν επίσης ενεργές πέντε Δημοτικές γεωτρήσεις, με συνολικά προτεινόμενη άντληση τα 235m3/ημέρα, καθώς και πάνω από 35 ιδιωτικές γεωτρήσεις. Ορισμένες από τις τελευταίες καλύπτουν αρδευτικές ανάγκες, η πλειοψηφία όμως καλύπτει ανάγκες τουριστικών μονάδων. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι με το υπ’ αριθμ. Πρωτ. 29756/22.05.2017  έγγραφο της Διεύθυνσης Υδάτων Νοτίου Αιγαίου χορηγήθηκε στην εταιρία «LUCAS A.E.», η οποία διαχειρίζεται το ξενοδοχείο Calilo στην περιοχή Κάμπος Παππά, άδεια αρδευτικής χρήσης νερού στην εν λόγω περιοχή. Επιπλέον με το υπ’ αριθμ. Πρωτ. 31402/30.05.2018 έγγραφο της ίδιας υπηρεσίας δίνεται στην ίδια εταιρία άδεια εκτέλεσης έργου αξιοποίησης υδάτινων πόρων. Οι άδειες αυτές αναφέρονται στην προσφάτως ανεγερθείσα ξενοδοχειακή μονάδα του Calilo, για την υδροδότηση της οποίας δεν υπάρχει επαρκής πληροφόρηση. Το σωματείο μας έχει ήδη καταθέσει αίτηση πρόσβασης στα έγγραφα προς την παραπάνω υπηρεσία, προκειμένου να λάβει πλήρη ενημέρωση σε σχέση με την υδροδότηση του ξενοδοχείου Calilo.

Μικρές πηγές που ποτίζουν περιβόλια υπάρχουν στην Ψάθη, στον Κάλαμο, στον Άγιο Δημήτριο, και στο Πλακωτό. Οι υδροληψίες εμφανίζουν κόπωση και ποιοτική υποβάθμιση κατά την διάρκεια της καλοκαιρινής περιόδου. Οι ανάγκες σε νερό στο νησί έχουν έλλειμμα και οποιαδήποτε προσπάθεια ανάπτυξης πρωτοβουλιών στον πρωτογενή τομέα θα πρέπει να συνδυαστεί με έργα υποδομής για την κάλυψή τους. 

Το δίκτυο ύδρευσης είναι πολύ παλιό. Αν και σε γενικές γραμμές, υπάρχει αρκετό νερό διαθέσιμο στο νησί, χάρη στο φράγμα, ωστόσο, εξαιτίας της παλαιότητας του δικτύου ύδρευσης, πολλές φορές το νερό δεν μπορεί να φτάσει σε ορισμένες περιοχές, όπως αυτή του Επάνω Κάμπου, με αποτέλεσμα τα σπίτια στις εν λόγω περιοχές να χρησιμοποιούν στέρνες για  την ύδρευσή τους. Το νερό που παράγεται από μονάδα αφαλάτωσης που λειτουργεί από το 2001 με δυναμικότητα 1.000m3/ημέρα, αν και πληροί τις προδιαγραφές για πόσιμο, διατίθεται στο δίκτυο για άλλες χρήσεις και όχι ως πόσιμο.

Τοπίο ιδιαίτερου φυσικού κάλλους

Το Τοπίο Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους (Τ.Ι.Φ.Κ.) είναι ένας τόπος που διακρίνεται για την αισθητική του αξία και παραμένει σε αξιόλογο βαθμό φυσικός, αν και συχνά είναι δομημένος. Το μέγεθός του έχει οριστεί με ανθρώπινα μέτρα και δεν υπερβαίνει τη δυνατότητα πεζοπορίας  μιας μέρας, εκτός ειδικών εξαιρέσεων. Συχνά τα Τ.Ι.Φ.Κ περιλαμβάνουν παραδοσιακούς οικισμούς, αρχαιολογικούς ή ιστορικούς χώρους. Τα κριτήρια επιλογής και αξιολόγησης των Τ.Ι.Φ.Κ συνδέονται με φυσικά και οικολογικά χαρακτηριστικά, όπως το ανάγλυφο, η βλάστηση και η χλωρίδα, η παρουσία πανίδας, τα νερά, οι μετεωρολογικές συνθήκες, η πανοραμική θέα και με ανθρωπογενή χαρακτηριστικά, όπως η ύπαρξη μνημείων, η ιστορική αναφορά, ο παραδοσιακός χαρακτήρας, οι χρήσεις γης. Ο υφιστάμενος κατάλογος Τ.Ι.Φ.Κ αποτελεί το προϊόν σχετικού ερευνητικού προγράμματος που ανέθεσε το Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε στο Ε.Μ.Π και μέχρι σήμερα δεν έχει υπάρξει κάποιο πλαίσιο θεσμικής προστασίας τους. Η νήσος Ίος έχει χαρακτηρισθεί στο σύνολό της ως Τ.Ι.Φ.Κ.  από το 1977.

Ειδικότερα σύμφωνα με υπουργική απόφαση δημοσιευμένη στο ΦΕΚ 763/Β/1977, η Ίος έχει χαρακτηρισθεί ολόκληρη ως περιοχή ιδιαίτερου φυσικού κάλλους δυνάμει του ν. 1469/50 περί προστασίας οικοδομημάτων και έργων τέχνης μεταγενέστερων του 1830.

Η σημασία του χαρακτηρισμού αυτού είναι ιδιαίτερη και επάγεται έννομες συνέπειες για ολόκληρο το νησί καθώς απαιτείται τήρηση ειδικής διαδικασίας για την αδειοδότηση κάθε επένδυσης που θα γίνει στο νησί χωρίς να τίθεται ζήτημα γειτνίασης καθώς όλο το νησί έχει χαρακτηρισθεί ως τέτοιο. Ειδικότερα, ο χαρακτηρισμός οιασδήποτε περιοχής ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, συνεπάγεται την υπαγωγή αυτής στις προστατευτικές διατάξεις του αρχαιολογικού νόμου (ν. 3028/2002). Κατά τα προβλεπόμενα στον εν λόγω νόμο, για την εκτέλεση ενός έργου σε περιοχή χαρακτηρισμένη ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, ήτοι και στο νησί της Ίου, απαιτείται πριν από κάθε άλλη ενέργεια η έγκριση του αρμόδιου Υπουργού Πολιτισμού. Σημειωτέον δε ότι η έγκριση αυτή αποτελεί προαπαιτούμενο όρο ακόμα και για την παραδεκτή υποβολή πρότασης εκ μέρους του φορέα υλοποίησης ενός έργου για την ένταξη του έργου σε επιχειρησιακό πρόγραμμα υλοποίησης συγχρηματοδοτούμενων έργων ή και σε οποιοδήποτε χρηματοδοτούμενο από εθνικούς πόρους πρόγραμμα.

Τα παραπάνω καταδεικνύουν ότι για οποιαδήποτε ενέργεια που πρόκειται να υλοποιηθεί στο νησί της Ίου, είναι απαραίτητη το πρώτον η παραπάνω έγκριση, η έλλειψη της οποίας επισύρει ποινή ακυρότητας οιασδήποτε άδειας εξεδόθη μετέπειτα. Είναι, επομένως, αμφίβολο εάν υπάρχει η έγκριση αυτή στις περιπτώσεις των εγκρίσεων υπαγωγής των επενδυτικών σχεδίων σε κρατικές ενισχύσεις, όπως παρουσιάσθηκαν αμέσως ανωτέρω. Άλλωστε, εύλογα διερωτώμεθα εάν η εν λόγω έγκριση υπήρχε στις περιπτώσεις των ξενοδοχειακών μονάδων που ήδη λειτουργούν στο νησί.

Αρχαιολογικοί χώροι

Ιστορία και αρχαιότητες

Τα πρωιμότερα ίχνη ανθρώπινης παρουσίας που επισημάνθηκαν ως σήμερα στο νησί της Ίου προέρχονται από τη θέση Σκάρκος. Εκεί περισυνελέγη επιφανειακή κεραμεική που χρονολογείται στη μετάβαση από την Πρωτοκυκλαδική Ι στην Πρωτοκυκλαδική ΙΙ περίοδο (ομάδα Κάμπου, 2.800 – 2.700 π.Χ.). Ο αρχαιολογικός χώρος του Σκάρκου φιλοξενεί έναν από τους σημαντικότερους Πρωτοκυκλαδικούς οικισμούς. ΄Εχει λάβει βραβείο πολιτιστικής κληρονομίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς οι εργασίες συντήρησης δεν έχουν αλλοιώσει την εμφάνισή του. 

Κατά τις επόμενες περιόδους (Πρωτοκυκλαδική ΙΙ, 2.700 – 2.200 π.Χ.) που οι επικοινωνίες στο Αιγαίο βρίσκονται στο αποκορύφωμα τους, η Ίος εμφανίζεται ακμαία και πυκνοκατοικημένη. Οικισμοί εντοπίστηκαν κυρίως σε ακρωτήρια και υψώματα σε παράλιες θέσεις, όπως η Αγία Θεοδότη, η Ψάθη και οι Πλάκες στα ανατολικά, το Μαγγανάρι στα νότια και ο Σκάρκος στα δυτικά, όπου βρίσκεται ο μεγαλύτερος και πιο σημαντικός οικισμός του νησιού. Τα νεκροταφεία των οικισμών αυτών ταυτίστηκαν επίσης. Παράλληλα όμως επισημάνθηκαν νεκροταφεία, με πιο σημαντικό εκείνο στη θέση Πλακωτός στα βόρεια του νησιού, οι οικισμοί των οποίων παραμένουν ακόμη άγνωστοι.

Σύμφωνα με τα νομισματικά και επιγραφικά δεδομένα στην Ίο λατρεύονταν ο Ζευς Πολιεύς, η Αθηνά Πολιάς, ο Πύθιος Απόλλων, ο Σωτήρ Απόλλων, η χθόνια θεότητα της βλάστησης (Φυτάλμιος) και η Ίσις.

Ερείπια ναϊκών οικοδομημάτων υπάρχουν στις παραθαλάσσιες θέσεις Ψάθη και Αγία Θεοδότη στα ανατολικά του νησιού. Σε άλλες θέσεις στο εσωτερικό ή τα παράλια του νησιού, σε κορυφές κατάλληλες για παρατηρητήρια, είναι ορατά τα ερείπια κυκλικών ή τετράγωνων πύργων (Μερσυνιά, Ψαρόπυργοςκτλ) ενώ στη θέση Ελληνικά στον Επάνω Κάμπο υψώνεται ελληνιστικό διώροφο κτίριο αγροτικού χαρακτήρα σε πολύ καλή κατάσταση διατήρησης. Στη θέση Μαγαζιά, στα βόρεια, σώζονται τα ερείπια παραλιακής ρωμαϊκής κώμης ενώ στην Ψάθη και την Αγία Θεοδότη υπάρχουν λείψανα ρωμαϊκών υδραγωγείων [Μάρθαρη, 1999].

Ο οχυρωμένος οικισμός Παλαιόκαστρο πάνω σε κατακόρυφο λόφο της βόρειας Ίου παρουσιάζει βυζαντινά στοιχεία και πιθανολογείται ότι κτίσθηκε επί Κομνηνών [Σπαρτίνου, 2004].

Χαρακτηρισμένοι αρχαιολογικοί χώροι

Από τον «Πρότυπο Χωροταξικό Σχεδιασμό της Νήσου Ίου», ο οποίος εκπονήθηκε το 2010 από το Εθνικό Μετσόβειο Πολυτεχνείο με επιστημονικό υπεύθυνο της έρευνας τον Ομότιμο Καθηγητή, Ιωσήφ Στεφάνου, προκύπτουν οι εξής χαρακτηρισμένοι αρχαιολογικοί χώροι: 1. Μαγαζιά, 2. Ψαρόπυργος, 3. Αγία Θεοδότη, 4. Γεφύρια Αγίας Θεοδότης, 5. Παλαιόκαστρο,6. Ψάθη και Ψαθονήσι, 7. Πλάκες, 8. Μαγγανάρι, 9. Μερσύνια, 10. Μυλοπότας, 11. Αρχαία Πόλη (Χώρα Ίου), 12. Παντανασσιά, 13. Σκάρκος, 14. Ελληνικά, στη ζώνη Β των οποίων επιτρέπεται η δόμηση μετά από έγκριση της αρχαιολογικής υπηρεσίας. Έγκριση της ως άνω υπηρεσίας απαιτείται επίσης για τη δόμηση σε ακτίνα 50 μέτρων γύρω από 11 ανεμόμυλους και από μία δεξαμενή στην περιοχή Μύλων πλησίον της Χώρας, καθόσον οι ανεμόμυλοι και η δεξαμενή έχουν χαρακτηρισθεί επίσης.

Ακόμα, δεκαεννέα ναοί έχουν χαρακτηρισθεί ως προστατευτέα μνημεία με υπουργικές αποφάσεις. Πρόκειται για τους ναούς: Αγ. Γεωργίου (Κάστρο Χώρας), Παναγίας «Καθολικής» (Χώρα), Παναγίας Γκρεμιώτισσας (Χώρα), Αγ. Ιωάννη Προδρόμου (Χώρα), Αγ. Αικατερίνης (Χώρα), Αγ. Νικολάου «του Λαζάρου» (Χώρα), Ζωοδόχου Πηγής ή Χρυσοπηγής (Χώρα), Αγ. Νικολάου - Αγ. Βαρβάρας Ευαγγελισμού (Χώρα), Αγ. Νικολάου (Κάστρο), Αγ. Γεωργίου (Χώρα), Σταυρού (Χώρα), Φανερωμένης (Χώρα), Αγ. Βασιλείου (Χώρα), Αγ. Κυριακής - Αγ. Ανδρέα (Χώρα), Αγ. Ιωάννη Θεολόγου και Αγ. Παντελεήμονα (Χώρα), Ταξιαρχών ή Θεοσκέπαστης (Χώρα), Εισοδίων-Μετόχι (Χώρα), Αγ. Γεωργίου (Γιαλός) και Αγ. Ειρήνης (Γιαλός).

Άλλες προστατευόμενες περιοχές

Καταφύγια Άγριας Ζωής (ΚΑΖ)

Σύμφωνα με το Ν. 2637/98 (ΦΕΚ 200Α'/27.08.1998), τα καταφύγια θηραμάτων μετονομάστηκαν σε «Καταφύγια Άγριας Ζωής». Καταφύγια Άγριας Ζωής (Κ.Α.Ζ) χαρακτηρίζονται φυσικές περιοχές (χερσαίες, υγροτοπικές ή θαλάσσιες) που έχουν ιδιαίτερη σημασία ως σημαντικοί τόποι ανάπτυξης της άγριας χλωρίδας ή ως βιότοποι αναπαραγωγής, διατροφής, διαχείμασης ειδών της άγριας πανίδας, ή ως περιοχές αναπαραγωγής ψαριών και συγκέντρωσης γόνου, ή, τέλος, ως σημαντικοί θαλάσσιοι οικότοποι.

Με βάση το Ν. 3937/11 (ΦΕΚ 60Α'/31.03.11) στη νήσο Ίο έχει θεσμοθετηθεί ένα Κ.Α.Ζ στην περιοχή Ανεμόμυλοι-Ψάθη-Κάλαμος-Προφ. Ηλίας (Ίου) – (ΦΕΚ 600Β'/1976.)

  

Σημαντικές περιοχές για τα πουλιά της Ελλάδας (ΙΒΑ)

Η Ίος ανήκει στη Σημαντική Περιοχή για τα Πουλιά (Σ.Π.Π – ΙΒΑ) με κωδικό GR157, ονομασία «Νησιωτικό σύμπλεγμα Ίου – Σίκινου – Φολέγανδρου» και έκταση 190.000 στρ. Τα 37.000 στρ. της Σ.Π.Π αποτελούν ΚΑΖ (Ανεμόμυλοι-Ψαθοκάλαμος-Πρ. Ηλίας Ίου), τα 4.000 στρ ΚΑΖ (Ραχίδια-Τρύπαλες / Φολέγανδρος) και τα 70.110 στρ. της περιοχής καλύπτονται από τη Ζώνη Ειδικής Προστασίας «ΦΟΛΕΓΑΝΔΡΟΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΧΡΙ ΔΥΤΙΚΗ ΣΙΚΙΝΟ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΖΩΝΗ (GR4220004)» Σύμφωνα με το Δελτίο της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρίας, η περιοχή περιλαμβάνει νησιά στις Νότιες Κυκλάδες που καλύπτονται από θαμνώνες και γειτονικές βραχονησίδες. 

Η περιοχή είναι σημαντική για αναπαραγόμενα θαλασσοπούλια και αρπακτικά, όπως: Athene noctua (Κουκουβάγια), Buteo rufinus (Αετογερακίνα), Hieraaetus fasciatus (Σπιζαετός), Emberiza caesia (Σκουρόβλαχος), Falco peregrinus (Πετρίτης) και Puffinus yelkouan (Μύχος). Οι κύριες απειλές είναι η αλιεία – υδατοκαλλιέργειες (μέτρια), εξορυκτικές δραστηριότητες – μεταλλεία (χαμηλή), ανάπτυξη σε υποδομές (υψηλή), τουρισμός – αναψυχή (μέτρια), μη αειφορική εκμετάλλευση (υψηλή).

Υγρότοποι

Στην Ελλάδα υπάρχουν πάνω από 100 υγρότοποι εθνικής σημασίας. Οι μικροί υγρότοποι με επιφάνεια έως 80 στρέμματα, εντάσσονται πλέον στις προστατευόμενες περιοχές από την ισχύουσα εθνική περιβαλλοντική νομοθεσία, μέσω του άρθρου 13 του Ν. 3937/11 (ΦΕΚ 60Α'). Στη νήσο Ίο εντοπίζονται τόσο μικροί όσο και μεγαλύτεροι υγρότοποι, κυρίως στο ανατολικό και νότιο τμήμα του νησιού. 

Με το προεδρικό διάταγμα της 12-06-12 (ΦΕΚ 229 ΑΑΠ 19.06.2012): «Έγκριση καταλόγου μικρών νησιωτικών υγροτόπων και καθορισμός όρων και περιορισμών για την προστασία και ανάδειξη τους», έχει εγκριθεί ο κατάλογος μικρών νησιωτικών υγροτόπων και έχει γίνει καθορισμός όρων και περιορισμών για την προστασία και την ανάδειξή τους. Πιο συγκεκριμένα, ορίζονται δραστηριότητες που επιτρέπονται και απαγορεύονται εντός των ορίων των συγκεκριμένων υγροτόπων και θέτονται όροι, περιορισμοί, γενικές και ειδικές διατάξεις που ισχύουν για αυτούς. 

Μέσω του παραπάνω προεδρικού διατάγματος - θεσμοθετήθηκε η προστασία σε πέντε υγρότοπους της Ίου, οι οποίοι εντοπίζονται στο Α – ΝΑ τμήμα της και είναι:  

  1. Έλος όρμου Μαγγανάρι Κωδικός: Y422IOS004 – Τύπος: Παράκτιος – Έκταση: 25.638,6m2. 
  2. Έλος Αγίας Θεοδότης Κωδικός: Y422IOS006 – Τύπος: Παράκτιος – Έκταση: 56.846,8m2. 
  3. Έλος Καλάμου Κωδικός: Y422IOS002 – Τύπος: Παράκτιος – Έκταση: 10.709m2.
  4.  Έλος Παππά Κωδικός: Y422IOS003 – Τύπος: Παράκτιος – Έκταση: 5.235,22m2. 
  5. Έλος Πλακών Κωδικός: Y422IOS007 – Τύπος: Παράκτιος – Έκταση: 2.113,97m2.

Οι νησιωτικοί υγρότοποι είναι πραγματικές οάσεις ζωής, καθώς αποτελούν περιοχές υψηλής βιοποικιλότητας, απαραίτητες ενδιάμεσες στάσεις για εκατομμύρια μεταναστευτικά πουλιά και καταφύγια για αυτά που διαχειμάζουν, ενδείκτες της επάρκειας και της κατάστασης του νερού στα νησιά, και, εν τέλει, ένα μοναδικό περιουσιακό στοιχείο για τη βιώσιμη ανάπτυξη. Οι περισσότεροι από αυτούς τους υγρότοπους, είναι υποβαθμισμένοι και εξακολουθούν να υποβαθμίζονται κυρίως λόγω εκχερσώσεων, επιχωματώσεων, δόμησης, διάνοιξης δρόμων, και περιορισμού ή αποστέρησης της τροφοδοσίας τους με νερό. 

Οι ισχυρές πιέσεις από την ανάπτυξη τουριστικών καταλυμάτων είναι μία από τις κυριότερες αιτίες υποβάθμισής τους. Άλλωστε, όπως θα δούμε αμέσως κατωτέρω, στην Ίο υπάρχουν περιπτώσεις επιβολής προστίμων σε τουριστικές εταιρίες που δραστηριοποιούνται στο νησί, λόγω εργασιών που πλήττουν κάποιους από τους ως άνω χαρακτηρισμένους υγροτόπους (Παράρτημα Η).

Περιβαλλοντικές καταστροφές και πρόστιμα

Περιοχή «Ράχες Παππά»

Στην περιοχή «Ράχες Παππά» της Ίου έχει οικοδομηθεί το ξενοδοχείο κατηγορίας πέντε αστέρων, με την επωνυμία Calilo. Στο κομμάτι της περιοχής κοντά στην θάλασσα υπήρχε προστατευόμενος υγρότοπος, ο οποίος τροφοδοτούταν από ρέματα που ερχόταν από τις γύρω βουνοπλαγιές. Ο υδροβιότοπος αυτός έχει πλέον ουσιαστικά καταστραφεί, και ρέματα που τον τροφοδοτούσαν έχουν επιχωματωθεί. Η περιοχή του υγρότοπου και των ρεμάτων έχει μετατραπεί σε χώρο του ξενοδοχείου.

Οι παρακάτω φωτογραφίες αναδεικνύουν το μέγεθος της καταστροφής, συγκρίνοντας την περιοχή το 2002 και το 2018. Ο υδροβιότοπος και τα ρέματα δεν υφίστανται πλέον.

Για τις καταστροφές αυτές έχουν επιβληθεί πρόστιμα ως αναφέρονται παρακάτω. 

  1. Με την υπ' αριθμ. 84315/3180/3.11.2015 απόφαση του Αντιπεριφερειάρχη αποφασίστηκε η επιβολή διοικητικών κυρώσεων στην εταιρία «SHARIVANLIMITED» (άμεση αποκατάσταση σημείων επεμβάσεων και πρόστιμο της τάξης των 2.000 ευρώ), για την εκχέρσωση και επιχωμάτωση υγροτόπου, καθώς και για την αλλοίωση μικρού ρέματος. Η «SHARIVANLIMITED» άσκησε προσφυγή, η οποία ωστόσο απορρίφθηκε. (ΑΔΑ: ΩΩΓ6ΟΡ1Ι-ΨΓ5).
  2. Με την υπ' αριθμ. Πρωτ. 23828/290/10.03.2017 απόφαση του Αντιπεριφερειάρχη Κυκλάδων, επιβλήθηκε διοικητικό πρόστιμο της τάξης των 13.650 ευρώ στους: α) οικογένεια Άγγελου Μιχαλόπουλου και Βασιλικής Πετρίδου μετά των μελών της (Αντώνιος Μιχαλόπουλος, Έρρικα Μιχαλοπούλου, Ζωή Μιχαλοπούλου, Άρια Μιχαλοπούλου, Μελίσσα Μιχαλοπούλου), β) εταιρεία «SHARIVANLIMITED», γ) Αντώνιο Μπουζαλάκο και δ) εταιρεία «LUCASA.E.», γιατί κατά την αυτοψία που πραγματοποιήθηκε στις 16.10.2013 στην περιοχή «Ράχες Παππά» της νήσου Ίου, σε ιδιοκτησίες των ανωτέρω διαπιστώθηκε να έχουν λάβει χώρα εργασίες κατά παράβαση της κείμενης περιβαλλοντικής νομοθεσίας, με αποτέλεσμα την υποβάθμιση του περιβάλλοντος. Συγκεκριμένα επρόκειτο για διάνοιξη νέας οδού με κατεύθυνση προς την κοίτη του ομώνυμου ρέματος και ολίσθηση μέρους των υλικών εκσκαφής εντός της κοίτης του ρέματος και για επεμβάσεις εντός του οριοθετημένου υγροτόπου (ΑΔΑ: ΩΠ597ΛΞ-3ΑΜ).
  3. Με την 2643/2010 πράξη ταμειακής βεβαίωσης του Προϊσταμένου της Δ.Ο.Υ. Γλυφάδας, βεβαιώθηκε σε βάρος του Άγγελου Μιχαλόπουλου, οφειλή του από πρόστιμο ύψους 150.000 ευρώ, που του επιβλήθηκε με την 6341/4160/26-4-2010 απόφαση του Γενικού Γραμματέα Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου. Το παραπάνω πρόστιμο επιβλήθηκε στον προσφεύγοντα για παράβαση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας και ειδικότερα κατόπιν μη συμμόρφωσης και εν συνεχεία παράβασης που αφορά τη διάνοιξη χωμάτινης οδού περίπου 600 μέτρων, επεμβάσεις επί διερχόμενου ρέματος και διαμορφώσεις στην περιοχή Κάλαμος, στη θέση «Π.» Δήμου Ιητών Κυκλάδων, σύμφωνα με τα άρθρα 28-30 ν.1650/86 και το άρθρο 4 του ν.3010/2002. Την ως άνω οφειλή κλήθηκε να καταβάλει ο αιτών με την 3050/28-5-2010 ατομική ειδοποίηση του ίδιου Προϊσταμένου.

Περιοχή «Κουμπάρα-Διακοφτό»

Στην περιοχή «Κουμπάρα - Διακοφτό» της Ίου έχει αδειοδοτηθεί σύνθετο τουριστικό κατάλυμμα από την εταιρεία 105 Α.Ε. Το Διακοφτό είναι βραχονησίδα που συνδέονταν με το κύριο μέρος της Ίου με στενή λωρίδα από βράχια. Στο σημείο της σύνδεσης υπάρχει παραλία η οποία ονομάζεται Κουμπάρα. Η αδειοδότηση συμπεριλαμβάνει κατασκευές στην βραχονησίδα και στον χώρο πίσω από την παραλία. Επιτρέπει επίσης την κατασκευή γέφυρας που να συνδέει την βραχονησίδα με την παραλία, κάτι που δεν φαίνεται συμβατό με Κυκλαδίτικο τοπίο. 

Οι εργασίες στην περιοχή έχουν σταματήσει μέχρι να εκδικαστεί στο Συμβούλιο της Επικρατείας αίτηση ακύρωσης της άδειας. Στο μεταξύ, αυτοψίες των Επιθεωρητών Περιβάλλοντος έχουν καταδείξει πλήθος παρανομιών.

  1. Με έκθεση ημερομηνίας 01-11-2016 και Αριθ. Πρωτ. οικ. 2434 διαπιστώνονται παραβάσεις που αφορούν την έκταση της γέφυρας σύνδεσης, την έκταση των γύρω κατασκευών και απόστασή τους από τη θάλασσα, την εκχέρσωση ρεμάτων και αλλοίωση μορφολογίας του τοπίου, την άνευ άδειας διάνοιξη οδού εντός ζώνης αιγιαλού και παραλίας, τη φύτευση δέντρων ξενικού είδους, την κατασκευή κτισμάτων χωρίς άδεια δόμησης, την παρεμπόδιση ελέγχου, και άλλες. Οι παραβάσεις έχουν βεβαιωθεί με την πράξη βεβαίωσης παράβασης ημερομηνίας 24-08-2017 και Αριθ. Πρωτ. οικ 1485.
  1. Με έκθεση ημερομηνίας 16-04-2019 και Αριθ. Πρωτ. οικ. 50425/1001 διαπιστώνονται παραβάσεις παρόμοιες με την προηγούμενη έκθεση -- αυθαίρετα κτίσματα στην ζώνη του αιγιαλού και της παραλίας, αυθαίρετοι δρόμοι, αλλοίωση μορφολογίας του τοπίου, φύτευση δέντρων ξενικού είδους, κλπ.

Οι παρακάτω φωτογραφίες δίνουν μια ιδέα της αλλοίωσης του τοπίου. Η πρώτη φωτογραφία είναι από το 2014, πριν να κατασκευαστεί η γέφυρα. Η δεύτερη δείχνει την κατασκευή της γέφυρας, η οποία αποτελείται μάλιστα από δύο τμήματα, και έχει θεμελίωση με μπετό κάτω από την αμμουδια. Η τρίτη φωτογραφία δείχνει την βραχονησίδα Διακοφτό με μεγάλο αυθαίρετο κτίσμα σε ισοπεδωμένο τμήμα της πάνω στην κορυφογραμμή. Η σύνδεση με την παραλία Κουμπάρα φαίνεται στο βάθος της φωτογραφίας.

Σωματείο «Σώστε την Ίο» (Save Ios)

Με την υπ’ αριθμ. 74/2020 διάταξη του Ειρηνοδικείου Αθηνών, έγινε δεκτή η αίτηση ίδρυσης του μη κερδοσκοπικού σωματείου «Σώστε την Ίο (Save Ios)». Οι σκοποί του σωματείου, όπως περιγράφονται στο άρθρο 2 του Καταστατικού του είναι: α) η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος της Ίου, των παραδοσιακών οικισμών και μνημείων της, και της Αιγαιοπελαγίτικης αρχιτεκτονικής φυσιογνωμίας της, λαμβάνοντας υπόψη την ελληνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία και τις διεθνείς συμβάσεις για τη προστασία του περιβάλλοντος και της πολιτιστικής κληρονομιάς, β) η διασφάλιση της ελεύθερης πρόσβασης στις παραλίες της Ίου, καθώς και η προστασία του αιγιαλού, των παραδοσιακών μονοπατιών, και των κοινοχρήστων εν γένει χώρων του νησιού από κάθε είδους καταπατήσεις και παράνομες χρήσεις, γ) η προώθηση έργων αποκατάστασης του φυσικού και ανθρωπογενούς τοπίου της Ίου που έχει υποβαθμιστεί από παράνομες ενέργειες ιδιωτικών ή κρατικών φορέων με την εκπόνηση μελετών αποκατάστασης και με αξιώσεις αποζημιώσεων για την εξασφάλιση των απαραίτητων χρηματοδοτήσεων προς υλοποίηση των έργων αυτών, δ) η μελέτη των εν γένει προβλημάτων της Ίου και των κατοίκων της, μόνιμων ή θερινών, και η αντιμετώπισή τους και την ανάδειξη της αειφόρου τουριστικής ανάπτυξης και της σύμφωνης με τη φυσιογνωμία του νησιού οικονομικής ανάπτυξης εν γένει, ε) η συμμετοχή στον χωροταξικό και πολεοδομικό σχεδιασμό της Ίου, στ) η προώθηση εκδηλώσεων, πνευματικών, μουσικών, και αθλητικών με στόχο την τουριστική προβολή και συμμετοχή της Ίου στα διεθνή πολιτιστικά δρώμενα, ζ) η καταπολέμηση της διαφθοράς στις δημόσιες υπηρεσίες της χώρας σε θέματα που αφορούν την περιβαλλοντική και οικιστική υποβάθμιση της Ίου.

Στα πλαίσια των παραπάνω σκοπών του, το σωματείο μας έχει ήδη προβεί σε ενέργειες, οι οποίες αποσκοπούν μέχρι στιγμής στην συγκέντρωση πληροφοριών για όλα τα παραπάνω ζητήματα. Ειδικότερα, έχει καταθέσει αιτήσεις πρόσβασης στα έγγραφα προς τις αρμόδιες υπηρεσίες της Ίου, της Θήρας, αλλά και της Σύρου, ζητώντας τις οικοδομικές και περιβαλλοντικές αδειοδοτήσεις, τόσο για τις ήδη υπάρχουσες ξενοδοχειακές μονάδες, όσο και για αυτές που πρόκειται να ανεγερθούν και βρίσκονται σε γνώση του σωματείου μας. Επιπλέον, έχει υποβάλει αναφορές, τόσο προς την Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, όσο και προς την Ανεξάρτητη Αρχή του Συνηγόρου του Πολίτη, στις οποίες θίγει το ζήτημα της παράνομης οδοποιίας στο νησί.

Η παρούσα επιστολή αποτελεί ένα ακόμα βήμα προς την εκπλήρωση των σκοπών του σωματείου μας, καθώς θεωρούμε ως υψίστης σημασίας την ενημέρωση, αλλά και την κινητοποίηση όλων των αρμόδιων φορέων της χώρας σε σχέση με τα ζητήματα που θίγονται σε αυτήν. Το σωματείο μας δεν εναντιώνεται στην τουριστική ανάπτυξη, ούτε παραβλέπει τα οφέλη αυτής για την οικονομία της χώρας. Επισημαίνει όμως και εφιστά την προσοχή σε σχέση με τους κινδύνους που εγκυμονεί η αλόγιστη προώθηση τουριστικών επενδύσεων, η οποία δεν συμβαδίζει ούτε με την ιδιαίτερη φυσιογνωμία της Ίου, η οποία άλλωστε την καθιστά ελκυστικό τουριστικό προορισμό, ούτε με το ιδιαιτέρως προστατευτικό νομοθετικό καθεστώς που διέπει το νησί.